Kıdem ve İhbar Tazminatı: Şartları, Hesaplama ve Haklar

Kıdem tazminatı için temel şartlar

Aynı işverene bağlı çalışma süresinin en az bir yıl olması temel koşuldur. Bunun yanında sözleşmenin kanunda kıdem tazminatına hak kazandıran bir nedenle sona ermesi gerekir.

İşverenin ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki fesihleri; işçinin haklı feshi; muvazzaf askerlik; emeklilik koşullarının sağlanması; kadın işçinin evlilik tarihinden itibaren bir yıl içinde ayrılması ve işçinin ölümü kıdem hakkı doğurabilen başlıca hâllerdir. Her olay kendi belgesi ve fesih bildirimiyle değerlendirilmelidir.

Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?

Her tam çalışma yılı için işçinin son brüt ve giydirilmiş 30 günlük ücreti esas alınır; artan süre orantılı şekilde hesaba katılır. Düzenli para veya para ile ölçülebilen menfaatler, niteliğine göre giydirilmiş ücrete eklenebilir.

Yemek, yol, düzenli prim ve benzeri ödemelerin hesaba girip girmeyeceği bordro, banka kayıtları, işyeri uygulaması ve ödemenin sürekliliğine bağlıdır. Ayrıca ödeme tarihinde yürürlükte olan kıdem tazminatı tavanı gözetilir.

İhbar tazminatı ne zaman doğar?

Belirsiz süreli iş sözleşmesi bildirim süresine uyulmadan ve haklı bir neden bulunmadan sona erdirilirse, bildirim şartına uymayan taraf ihbar tazminatı ödeyebilir. Kanuni bildirim süreleri kıdeme göre iki, dört, altı veya sekiz haftadır.

İşçi haklı nedenle derhal fesih yaptığında kıdem tazminatı kazanabilse bile ihbar tazminatı talep edemez. İşverenin haklı nedenle derhal feshi hâlinde de ihbar tazminatı doğmaz. Bu iki tazminatın şartları bu nedenle ayrı incelenmelidir.

Hangi belgeler önemlidir?

• İş sözleşmesi, bordrolar ve banka hesap hareketleri
• SGK hizmet dökümü ve işten ayrılış bildirgesi
• Fesih bildirimi, ihtarname ve yazışmalar
• Fazla çalışma ve tatil çalışmalarını gösteren kayıtlar
• Emsal ücret araştırmasına yardımcı meslek ve görev bilgileri

Arabuluculuk ve dava süreci

İşçi alacağı ve tazminat taleplerinde dava açılmadan önce arabulucuya başvuru kural olarak dava şartıdır. Başvuruda alacak kalemlerinin doğru belirlenmesi, sonradan açılacak davanın kapsamı bakımından önem taşır.

İşçilik alacaklarında zamanaşımı ve hak düşürücü süreler farklı sonuçlar doğurabilir. Fesih tarihi ve talep türü belirlenmeden yalnızca internet hesaplamasına güvenilmemelidir.